Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaş Karadeniz’deki ticaret gemilerine sıçradı. Can güvenliği gerekçesi ile bölgede gemi bulmak zorlaşırken başta tahıl olmak üzere Türkiye için pek çok ürünün navlun fiyatı artıyor.
Tr.denizxeber.az haber veriyor, Rusya-Ukrayna savaşı Karadeniz’de ticari gemilere yönelik riskleri artırırken, deniz taşımacılığında navlun ve sigorta maliyetleri de yükseliyor. Türkiye’nin başta tahıl olmak üzere yem hammaddeleri, bitkisel yağlar, kömür, demir-çelik ürünleri, gübre ve petrol ticaretinde kullandığı deniz taşımacılığı hatlarındaki maliyet artışları, bu ürünlerin tedarik giderleri üzerinde baskı oluşturuyor.
Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş, 24 Şubat 2022’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’da “özel askeri operasyon” ilan etmesiyle yeni bir aşamaya girmişti. Çatışmaların zamanla karşılıklı stratejik hedeflerin ötesine geçmesi, ticari faaliyetleri de etkiledi. Karadeniz’de ticaret gemilerinin saldırılara maruz kalması, bölgedeki deniz taşımacılığı açısından güvenlik endişelerini artırdı
Çatışmaların yoğunlaştığı temmuz ve ağustos 2026 döneminde Karadeniz’de sivil ve askeri gemilerin de aralarında bulunduğu yaklaşık 300 geminin vurulduğu belirtiliyor. Yalnızca temmuz ayında 35 ticari geminin saldırılardan etkilendiği aktarılıyor. Karadeniz’de yoğun ticari faaliyeti bulunan Türkiye de bu gelişmelerden önemli ölçüde etkileniyor.
Navlun ücretleri ton başına 100 dolara yükseldi
Denizcilik sektöründen bir kaynağın verdiği bilgiye göre, son üç ayda gemi sigorta maliyetleri yüzde 1,5’ten yüzde 6’ya yükselirken navlun ücretleri ton başına 30 dolardan 100 dolara çıktı. Artan güvenlik riskleri, deniz taşımacılığında maliyetleri yükselterek ticaret yapan şirketlerin yükünü ağırlaştırdı.
Şubat 2022’den bu yana Karadeniz’de düzenlenen saldırılarda Türk sahipli, Türk işletmeli veya Türk bayraklı toplam 43 geminin hedef alındığı belirtiliyor. Türkiye’nin bölgeyle yürüttüğü tahıl ticareti, saldırıların ekonomik etkisini artırıyor. Yem hammaddeleri, bitkisel yağlar, kömür, demir-çelik ürünleri, gübre ve petrol de taşımacılıkta yaşanan aksaklıklardan etkilenen ürünler arasında yer alıyor.
Dünya tahıl, petrol ve petrol ürünleri ticaretinde önemli bir güzergâh olan Karadeniz’deki riskler, şirketleri daha uzun kıyı rotalarına yöneltiyor. Bu durum yakıt tüketimini ve taşıma sürelerini artırırken tahıl ve petrol fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturuyor.
Türk ve Avrupalı denizcilerin yerini Hintli mürettebat alıyor
Sektör kaynaklarına göre, artan saldırılar ve maliyetler nedeniyle zararlarını azaltmaya çalışan bazı denizcilik işletmeleri, Türk ve Avrupalı denizciler yerine Hindistan ve Bangladeş’ten mürettebat istihdam etmeye başladı.
Karadeniz’de faaliyet gösteren şirketler, son aylarda artan saldırılar nedeniyle ciddi kayıplarla karşı karşıya kaldı. 6 Ekim’de Bulgaristan açıklarında insansız hava araçlarının hedef aldığı Palau bayraklı Able adlı gemide bulunan 11 Türk ve 7 Hintli denizci kurtarıldı. İstanbul merkezli Ocean Eagle tarafından işletilen geminin mürettebatı saldırının ardından güvenli şekilde tahliye edildi.
Mersin merkezli Baraka Shipping tarafından işletilen Alfa Watan adlı geminin ise batmasının ardından mürettebatına ulaşılamadığı bildirildi. Gemide bulunan 9 Suriyeli ve 1 Mısırlı denizcinin hayatını kaybettiği değerlendiriliyor.
Savaş riski sigortalarında primler yükseliyor
Karadeniz’deki saldırılar, gemilerin savaş riski sigortası maliyetlerini de artırdı. Sigorta brokerleri ve emtia ticareti yapan şirketler, bölgedeki geçişlere yönelik primlerin hızla yükseldiğini ve dalgalı seyrettiğini bildiriyor. Prim oranları geminin özelliklerine, taşınan yüke ve izlenen rotaya göre değişiyor.
BPG Shipping Direktörü Gennadiy Ivanov, Karadeniz geçişlerine yönelik savaş riski sigortası primlerinin geçen hafta gemi değerinin yüzde 0,2 ila yüzde 0,5’i seviyesindeyken yüzde 0,6 ila yüzde 1 aralığına yükseldiğini belirtti.
Ivanov’un verdiği bilgiye göre, hasarsızlık indiriminin yüzde 50 olduğu durumlarda fiilen ödenen prim oranı yüzde 0,3 ila yüzde 0,5 arasında değişiyor. Bu oran bir hafta önce yüzde 0,1 ila yüzde 0,25 seviyesindeydi.
Marelis Navigation’ın kurucusu ve navlun brokeri Konstantin Sobol da savaş riski sigortası primlerinin iki haftada beş kat artarak yüzde 0,1’den yüzde 0,5’e çıktığını söyledi. Sigortacıların 6 Ekim itibarıyla bu oranı doğruladığını belirten Sobol, piyasanın primlerin en az yüzde 1 seviyesine ulaşmasını beklediğini ifade etti.
Sigorta maliyeti navluna nasıl yansıyor?
Sobol, maliyet artışının etkisini 1,5 milyon dolar değerinde ve 5 bin ton taşıma kapasitesine sahip bir gemi üzerinden örneklendirdi. Sigorta priminin yüzde 0,5 olması durumunda 7 bin 500 dolar ödeme yapılacağını belirten Sobol, geminin taşıdığı 5 bin tonluk yük dikkate alındığında navlun maliyetine ton başına 1,5 dolar eklendiğini kaydetti. Sigorta priminin yüzde 1’e yükselmesi halinde ise ek maliyetin ton başına 3 dolara ulaşacağını ifade etti.
Karadeniz’de artan savaş riski, yalnızca gemi sahipleri ve denizcilik şirketlerini değil, bölge üzerinden ürün taşıyan ithalatçı ve ihracatçıları da etkiliyor. Navlun ve sigorta maliyetlerindeki yükselişin, başta tahıl olmak üzere temel ürünlerin tedarik maliyetlerine yansıması bekleniyor.
